آموزش و سفر
پدر مولانا، بهاءالدین ولد، دانشمند و عارف بود. کوچ خانواده آنان را به آناتولی رساند. مولانا در قونیه به آموزش و علوم دینی پرداخت؛ راهنمایی سید برهان‌الدین در پرورش معنوی او جایگاهی مهم داشت.
شمس و سال‌های بعد
دیدار او با شمس تبریزی در سال ۱۲۴۴ نقطهٔ عطفی در زندگی‌اش بود. بعدها حسام‌الدین چلبی در ثبت مثنوی نقشی مهم ایفا کرد. مولانا در ۱۷ دسامبر ۱۲۷۳ در قونیه درگذشت. هنگام خواندن زندگی‌نامهٔ او باید میان روایت‌های مناقبی و شواهد تاریخیِ مستقلاً تأییدشده تفاوت گذاشت.